Przeliczenie emerytury po wyroku TK z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) to dziś realna droga do odzyskania kilkuset złotych miesięcznie i wyrównania za miniony okres. Dotyczy osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę, a później ZUS pomniejszył im emeryturę powszechną o kwoty już wypłacone. Wyrok nadal nie trafił do Dziennika Ustaw, a rząd w lipcu 2026 r. przedstawił nowy, mniej korzystny projekt ustawy. Wyjaśniamy, kto może się ubiegać o rekompensatę, jak przebiega procedura i dlaczego termin działania ma teraz duże znaczenie.
Czego dotyczy wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20?
Spór dotyczy art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis dodano nowelizacją z 11 maja 2012 r., ogłoszoną 6 czerwca 2012 r., która weszła w życie 1 stycznia 2013 r. Nakazywał on odejmować od podstawy obliczenia emerytury powszechnej sumę kwot pobranych wcześniej emerytur, przez co kapitał początkowy i zwaloryzowane składki topniały o wszystko, co ZUS wypłacił przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.
Trybunał uznał ten mechanizm za niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, ale tylko wobec osób, które wniosek o emeryturę wcześniejszą złożyły przed 6 czerwca 2012 r. Uzasadnienie jest proste: decydując się na wcześniejsze świadczenie, ci ludzie nie mogli przewidzieć, że obniży ono ich przyszłą emeryturę powszechną. Państwo zmieniło reguły po fakcie, a to narusza zasadę zaufania obywatela do prawa.
Przykład: o ile zaniżona bywa emerytura powszechna?
Skala potrąceń zależy od tego, jak długo i w jakiej wysokości wypłacano wcześniejsze świadczenie. Przy kilku latach pobierania emerytury wcześniejszej suma wypłat łatwo przekracza 200–300 tys. zł. Po podzieleniu takiej kwoty przez tablicowe średnie dalsze trwanie życia emerytura powszechna wychodzi niższa o kilkaset, a nierzadko ponad 1000 zł miesięcznie.
W opisywanych w orzecznictwie sprawach z 2026 r. sądy przywracały świadczenia wyższe nawet o ponad 2600 zł miesięcznie, z wyrównaniem przekraczającym 30 tys. zł. To wartości skrajne, ale pokazują, dlaczego analiza decyzji ZUS opłaca się niemal zawsze, gdy ktoś pobierał wcześniejszą emeryturę przed 2012 r.
Kogo obejmuje przeliczenie emerytury po wyroku TK?
Rocznik nie jest jedynym kryterium, choć w dyskusji najczęściej pojawiają się kobiety urodzone w latach 1949-1959 i mężczyźni z roczników 1949–1952 oraz 1954. Rocznik 1953 ma odrębne rozwiązanie z ustawy z 2020 r., wydanej po wyroku TK w sprawie P 20/16. O prawie do ponownego ustalenia świadczenia przesądzają przede wszystkim daty i treść decyzji. Warunki, które sprawdzamy przy pierwszej analizie:
- wniosek o emeryturę wcześniejszą (np. nauczycielską albo z tytułu pracy w szczególnych warunkach) złożony przed 6 czerwca 2012 r.,
- prawo do emerytury powszechnej ustalone decyzją ZUS po 31 grudnia 2012 r.,
- w decyzji o emeryturze powszechnej widnieje pomniejszenie podstawy o kwotę pobranych emerytur z powołaniem na art. 25 ust. 1b,
- brak prawomocnego wyroku sądu, który już rozstrzygnął tę kwestię na niekorzyść emeryta.
Ochrona dotyczy także osób, które do dziś pobierają wyłącznie wcześniejszą emeryturę i nie wystąpiły o emeryturę powszechną. ZUS w swojej opinii do projektu ustawy wskazał też górników i twórców, którzy przed 6 czerwca 2012 r. nabyli prawo do świadczenia. Dlatego wcześniejsza emerytura a emerytura powszechna to relacja, którą trzeba ocenić indywidualnie, na podstawie akt, a nie tabeli roczników z internetu. Nauczyciele, którzy dopiero rozważają wcześniejsze odejście z zawodu, podlegają już innym regułom, co opisujemy przy okazji tematu świadczenie kompensacyjne a wysokość emerytury.
Wniosek o przeliczenie emerytury po wyroku TK i odwołanie od decyzji ZUS
ZUS nie przeliczy świadczenia z urzędu. Organ stoi na stanowisku, że nieopublikowany wyrok nie wywołuje skutków, więc pierwszym krokiem jest własny wniosek, a drugim zwykle sąd.
Co wpisać we wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury?
Wniosek składa się w oddziale ZUS, który wypłaca świadczenie (dla mieszkańców Chorzowa to najczęściej oddział w Chorzowie). Trzeba w nim zażądać ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b, powołać wyrok SK 140/20 i wskazać podstawę: art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, a pomocniczo wznowienie postępowania z art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego.
Dobrze przygotowany wniosek zawiera też żądanie wyrównania za trzy lata wstecz. Już na tym etapie argumentujemy, że pierwotna decyzja powstała w wyniku błędu organu, bo od tego zależy okres wyrównania w dalszym sporze. Do wniosku dołącza się kopię decyzji o emeryturze powszechnej i decyzji o przyznaniu emerytury wcześniejszej.
Jak wygląda odwołanie do sądu okręgowego?
Na decyzję odmowną przysługuje odwołanie w terminie miesiąca od jej doręczenia. Wnosi się je za pośrednictwem ZUS do sądu okręgowego, wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych, właściwego dla miejsca zamieszkania. Dla Chorzowa to Sąd Okręgowy w Katowicach. Postępowanie jest wolne od opłat sądowych, a sądy na Śląsku, w tym w Katowicach i Sosnowcu, wydały już szereg korzystnych dla emerytów wyroków.
Sądy przyjmują dwie drogi rozumowania. Część uznaje skutki wyroku TK mimo braku publikacji, część samodzielnie ocenia zgodność art. 25 ust. 1b z Konstytucją i odmawia jego zastosowania. Obie prowadzą do przeliczenia świadczenia, różnice ujawniają się dopiero przy wyrównaniu.
Wyrównanie emerytury – za jaki okres można odzyskać pieniądze?
Orzecznictwo w tym punkcie nie jest jednolite, dlatego już we wniosku do ZUS trzeba zadbać o argumentację, która otworzy korzystniejszy wariant. W praktyce spotykamy trzy rozstrzygnięcia:
- przeliczenie od miesiąca złożenia wniosku (art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej), bez wyrównania za wcześniejsze lata,
- wyrównanie za maksymalnie 3 lata przed miesiącem złożenia wniosku, gdy sąd uzna, że pierwotna decyzja wynikała z błędu organu (art. 133 ust. 1 pkt 2),
- bardzo rzadko wyrównanie za cały okres zaniżenia, na podstawie art. 194j ust. 5 stosowanego w drodze analogii do rozwiązań dla rocznika 1953.
Z tego zestawienia wynika jedna praktyczna konsekwencja: każdy miesiąc zwłoki ze złożeniem wniosku to miesiąc, który wypada z trzyletniego okresu wyrównania. Przy emeryturze zaniżonej o 900 zł jeden rok zwłoki oznacza utratę około 10 800 zł.
Sprawę dodatkowo komplikuje coroczna waloryzacja, bo przeliczona kwota podlega wszystkim podwyżkom od daty ustalenia. Zasady corocznych podwyżek omawiamy w tekście o tym, jak działa waloryzacja emerytur w 2026 roku.
Projekt UD204 z lipca 2026 r. – zwiększenie do emerytury zamiast przeliczenia
13 lipca 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano nową wersję projektu UD204. Zamiast przeliczenia emerytury bez potrąceń rząd proponuje „zwiększenie do emerytury”. ZUS obliczy emeryturę powszechną bez art. 25 ust. 1b na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego, porówna ją z wcześniejszą emeryturą, a różnicę przemnoży przez współczynnik korygujący. Emeryt dostanie więc tylko część kwoty, którą dziś zasądzają sądy.
| Kwestia | Droga sądowa dziś | Projekt UD204 (wersja z 13.07.2026) |
| Wysokość świadczenia | pełna emerytura bez potrąceń | ułamek różnicy (współczynnik korygujący) |
| Wyrównanie wstecz | od wniosku lub do 3 lat | brak, zwiększenie od 1 maja 2027 r. |
| Nowe sprawy w sądzie | możliwe | zakaz wszczynania po wejściu ustawy w życie |
| Sprawy w toku i prawomocne wyroki | – | dokończenie spraw, zachowanie wywalczonych praw |
Planowana data wejścia w życie to 1 kwietnia 2027 r. Projekt przewiduje, że postępowania wszczęte wcześniej toczą się dalej, a osoby z prawomocnym wyrokiem zachowują pełne świadczenie. Po tej dacie droga sądowa miałaby się zamknąć. Prawnicy zajmujący się tymi sprawami wskazują na sprzeczność projektu z prawem do sądu i zasadą równości, więc jego ostateczny kształt może się jeszcze zmienić.
Nie da się dziś przesądzić, czy ustawa zostanie uchwalona w tej wersji. Da się natomiast ocenić ryzyko czekania: kto złoży wniosek i odwołanie przed wejściem ustawy w życie, zachowuje szansę na pełne przeliczenie. Jeśli otrzymali Państwo decyzję z pomniejszeniem, zapraszamy do analizy dokumentów w ramach spraw ZUS prowadzonych przez naszą kancelarię w Chorzowie. Każda sprawa wymaga sprawdzenia dat, podstawy świadczenia i treści decyzji, a artykuł przedstawia stan prawny na wrzesień 2026 r. i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.
Bartłomiej Górczyński - Adwokat Chorzów ul. Wolności 45 (centrum), tel. 660 566 893